چرا تصديق بدان واجب است . امّا علّت اينكه چرا شىء فى نفسه چنين است بيان نمىشود . مثلا در مثال مذكور ، ما علم حاصل مىكنيم كه هوا گرم شده است . اما علم به اينكه چرا هوا تا اين اندازه گرم شده و علّت آن چيست بدست نمىآيد . يا مثلا وقتى مىگوئيم فلان‌كس را سرفه‌هاى خشك است و رنگ زرد و كم‌خونى و ضعف و . . . پس مسلول است . اين برهان معلوم مىدارد كه ما به چه سبب حكم به مسلول بودن وى كرده‌ايم . اما معلوم نمىدارد كه چرا آن شخص مبتلا به سل شده است . يعنى علّت مسلول شدن او در عالم خارج بيان نمىشود . خلاصه آنكه بوسيلهء برهان إنّ انسان درمىيابد كه چرا تصديق به نتيجه واجب است . يعنى علّت تصديق ذهنى را بيان مىكند نه علّت وجود در خارج را . تمام استدلالهائى كه در آن از اثر به مؤثر مىرسند و از آثار صنع به صانع ، استدلال برهانى إنّى است . برهان لمّ « 1 » هم علّت وجود مطلوب را در عالم خارج بيان مىكند و هم علّت تصديق به آن را . و بنابراين سير ذهن از علّت به سوى معلول است . چنان كه در هيأت با محاسبات رياضى به خسوف‌ها و كسوف‌هاى آينده پى مىبرند و حكم مىكنند كه در فلان‌روز يا فلان‌شب خورشيد يا ماه خواهد گرفت . يا در پزشكى از يافتن باسيل دوكخ در ترشح سينه ( كه علّت ايجاد سل است ) حكم به مسلول بودن شخص مىشود . و اين باسيل

--> ( 1 ) . « لم » ( براى چه ؟ ) در اصل « لما » ( لام جرّ + ماى استفهاميّه ) بوده است كه الف « ما » وجوبا حذف شده است . چون قاعده آن است كه وقتى حرف جرّ بر سر ماى استفهاميّه درآيد ، الف آن وجوبا حذف مىشود . مانند فيم و إلام و علام . چنان كه خداوند متعال مىفرمايد : لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ . در منطق و فلسفه همين « لم » را كه لام جرّ و ماى استفهاميّه ( با حذف الف ) است از عربى گرفته‌اند و آن را به صورت يك اسم درآورده‌اند . و براى اينكه بتوانند الف و لام بر سر آن درآورند يا ياى نسبت يا ايّت مصدرى به آخر آن بيفزايند ، ميم آن را هم مشدّد كرده‌اند و به صورت لمّ درآورده‌اند . وجه تسميهء برهان به لمّى آن است كه مفيد چرائى ( Pourquoi ) به هردو وجه است ( هم علّت تصديق ذهنى ، و هم علّت وجود خارجى ) . امّا إنيّت مأخوذ از كلمهء « إنّ » ( از حروف مشبّهة بالفعل است ) كه دلالت بر ثبوت و وجود دارد . خانم گواشن معتقد است كه إنّيت ريشهء عربى ندارد و مأخوذ از لفظ يونانى « أن » ( On ) است به معنى وجود . كه در عربى نون آن را مشدّد كرده‌اند و پسوند مصدرى « ايّت » بدان افزوده‌اند . و بنابراين تلفظ آن « أنّيت » است .